Երկրի պրոֆիլ
Թվային առողջապահությունը Հայաստանում
Որտեղ է Հայաստանն այսօր՝ ոլորտ առ ոլորտ․ կառավարում, ռազմավարություն, կարգավորում, ազգային ծառայություններ, մարդիկ, լուծումներ, ֆինանսավորում և գիտություն։
Ընդհանուր ակնարկ
Հայաստանը մեկ հայացքով
Հայաստանը Հարավային Կովկասում գտնվող միջին եկամուտ ունեցող երկիր է։ Թվային առողջապահությունը զարգացել է փուլերով՝ 2000-ականների սկզբից․ պետության կողմից ֆինանսավորվող ստացիոնար բուժօգնության առաջին էլեկտրոնային գրառումների համակարգը, 2012–2013թթ. հաստատված էլեկտրոնային առողջապահության ազգային հայեցակարգը և 2015–2016թթ. ստեղծված ARMED ազգային համակարգը, որը շահագործում է Էլեկտրոնային առողջապահության ազգային օպերատորը։
Հայաստանն ունի ամուր հիմքեր, օրինակ՝ պացիենտի եզակի նույնականացուցիչ և էլեկտրոնային առողջապահության ազգային համակարգ, սակայն թվային առողջապահության կառավարումը, ռազմավարությունը, կարգավորումը, ֆինանսավորումը և մոնիթորինգը դեռևս թերի են։
~500
բժշկական կազմակերպություն ARMED-ում
2.9
բժիշկ 1000 բնակչի հաշվով
4.2
հիվանդանոցային մահճակալ 1000 բնակչի հաշվով
75
տարի՝ կյանքի սպասվող տևողություն
Տասներկու ոլորտ
Ներկա իրավիճակը՝ ոլորտ առ ոլորտ
Յուրաքանչյուր ոլորտի համար նշված է ընդհանուր կարգավիճակը։ Ընտրեք ոլորտը՝ մանրամասներին անցնելու համար։
Կարգավիճակներ
Առկա է
Մասնակի
Մշակման փուլում
Բացակայում է
Ժամկետանց
Տվյալներ չկան
Վերջին թարմացում՝ 2026թ. հոկտեմբեր։ Կարգավիճակները ԹԱՀԱ-ի գնահատականն են՝ հիմնված հանրային տեղեկատվության վրա։
01
Կառավարում
Ով է ղեկավարում թվային առողջապահությունը․ հաստատություններ, դերեր և համակարգում։
Մասնակի
Բացակայում է
Թվային առողջապահության ազգային խորհուրդ. Թվային առողջապահությունը համակարգող ազգային խորհուրդ չկա։
Մասնակի
Թվային առողջապահության ստորաբաժանում. Թվային առողջապահության առանձին ազգային ստորաբաժանում չկա։ Առողջապահության ազգային ինստիտուտում (ԱԱԻ) գործում է ստորաբաժանում՝ մեկ տնօրենով։
Առկա է
Քաղաքական ղեկավարում. Թվային առողջապահության քաղաքական պատասխանատվությունը պաշտոնապես սահմանված է կառավարության մակարդակում։
Մասնակի
Առողջապահության կիբեռանվտանգություն. Հայաստանի տեղեկատվական համակարգերի գործակալությունն (ISAA) ունի կիբեռանվտանգության և առողջապահության վերաբերյալ լիազորություն, սակայն առողջապահության կիբեռանվտանգության առանձին կենտրոն չկա։
02
Ռազմավարություն
Ազգային ռազմավարություններ, ճանապարհային քարտեզներ և առաջնահերթություններ։
Բացակայում է
Բացակայում է
Թվային առողջապահության ազգային ռազմավարություն. Թվային առողջապահության հրապարակված գործող ազգային ռազմավարություն կամ ճանապարհային քարտեզ չկա։
Ժամկետանց
Էլեկտրոնային առողջապահության ռազմավարություն և գործողությունների ծրագիր 2021–2023. Պաշտոնապես հաստատվել է նախարարի 2021թ. փետրվարի 16-ի հրամանով։ Այն չի թարմացվել։
Առկա է
Առողջապահության ազգային ռազմավարություն 2023–2026. Թվային առողջապահությունը և հեռաբժշկությունը ներառված են որպես առաջնահերթություններ։
03
Կարգավորում
Տվյալների, հեռաբժշկության և թվային առողջապահական արտադրանքի վերաբերյալ օրենքներ և հրամաններ։ Կարգավորումները կան, սակայն թերի են և թարմացման կարիք ունեն։
Մասնակի
Առկա է
Անձնական տվյալներ. Անձի գաղտնիությունը հիմնականում կարգավորվում է «Անձնական տվյալների պաշտպանության մասին» օրենքով։
Մասնակի
Հեռաբժշկություն. Գործում է հեռաբժշկության վերաբերյալ 2022թ. հրաման, որը կարող է թարմացվել։
Առկա է
Կոդավորում. ՀՄԴ (ICD) կոդավորումը կարգավորված է։
Բացակայում է
Թվային առողջապահական արտադրանք. Թվային առողջապահական լուծումները, այդ թվում՝ որպես բժշկական սարք ծրագրային ապահովումը (SaMD) և արհեստական բանականությունը, ունեն սահմանափակ կարգավորում։
04
Թվային առողջապահության ազգային ծառայություններ
Առողջապահական համակարգի ընդհանուր հիմքերը՝ նույնականացուցիչներ, ռեգիստրներ և ազգային հարթակներ։
Մասնակի
Բացակայում է
Առողջապահական տեղեկատվության ազգային փոխանակում. Առողջապահական տեղեկատվության փոխանակման (HIE) ազգային բաց հարթակ չկա։
Առկա է
Պացիենտի եզակի նույնականացուցիչ. Պացիենտները նույնականացվում են հանրային ծառայությունների համարանիշով (ՀԾՀ)։
Բացակայում է
Բուժաշխատողի եզակի նույնականացուցիչ. Բուժաշխատողների համար եզակի նույնականացուցիչ չկա։ Այդ ուղղությամբ առաջընթաց կա։
Առկա է
Առողջապահական կադրերի տեղեկատվական համակարգ. Գործում է։
Մշակման փուլում
Բժշկական հաստատությունների լիցենզավորման տեղեկատվական համակարգ. Գտնվում է մշակման փուլում։
Առկա է
Էլեկտրոնային առողջական գրառում՝ ARMED. ARMED ազգային համակարգը, որը հիմնված է ՀՀ վարչապետի 2017թ. դեկտեմբերի 29-ի N 1556-Ա որոշման վրա, ներառում է ստորև նշված բաղադրիչները։ Սակայն բժշկական հաստատությունների մեծ մասում դեռևս օգտագործվում են թղթային փաստաթղթեր։
- Էլեկտրոնային առողջական գրառում (EHR)
- Պատվաստումների տեղեկատվական համակարգ
- Դեղերի ռեգիստր
- Էլեկտրոնային ուղեգիր
- Էլեկտրոնային դեղատոմս
- Հայտերի ներկայացում (claims)
Առկա է
Պացիենտի պորտալ. Հասանելի է ARMED բջջային հավելվածի միջոցով։
Առկա է
Այլ ազգային համակարգեր. Գործում է էլեկտրոնային հաշմանդամության համակարգ։
05
Կրթություն և մասնագետներ
Թվային առողջապահական հմտություններ այսօրվա և վաղվա բժշկական մասնագետների համար։
Մասնակի
Բացակայում է
Հիմնական կրթություն. Թվային առողջապահությունը չի դասավանդվում որևէ բժշկական մասնագիտության հիմնական կրթության ընթացքում։
Առկա է
Թվային առողջապահության մագիստրատուրա. Հայ-Ռուսական համալսարանում (ՀՌՀ) 2022 թվականից՝ Գերմանիայի Դեգենդորֆի տեխնոլոգիական ինստիտուտի հետ կրկնակի դիպլոմով։
Առկա է
Հանրային առողջության մագիստրատուրա. Երևանի պետական բժշկական համալսարանի (ԵՊԲՀ) MPH ծրագրում 2025 թվականից ներառված է թվային առողջապահության դասընթաց։
Առկա է
Ձեռներեցություն. Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի (ՀԱՀ) ձեռներեցության կամընտրական դասընթացում 2026 թվականից ներառված է HealthTech թեման։
Առկա է
Շարունակական մասնագիտական կրթություն. Թվային առողջապահության վերաբերյալ մասնավոր ՇՄԶ դասընթացներ են առաջարկում այնպիսի ընկերություններ, ինչպիսիք են Vickino-ն, GMC Academy-ն և Lumiverse-ը։
Բացակայում է
Թվային առողջապահական գրագիտություն. Թվային առողջապահական գրագիտության ազգային հետազոտություն չկա։
06
Ենթակառուցվածք և կիրառում
Ինտերնետ, սարքավորումներ և ծրագրային ապահովում բժշկական հաստատություններում, և դրանց կիրառումը։
Տվյալներ չկան
Տվյալներ չկան
Կապ, սարքավորումներ և ծրագրային ապահովում. Բժշկական հաստատություններում ինտերնետի, սարքավորումների, ծրագրային ապահովման և դրանց կիրառման վերաբերյալ տվյալներ չկան։
Բացակայում է
Ազգային մոնիթորինգ. Թվային առողջապահական ենթակառուցվածքի և կիրառման ազգային տարեկան հետազոտություն չկա։
Բացակայում է
HIS աուդիտի շրջանակ. Առողջապահական տեղեկատվական համակարգերի աուդիտի ազգային շրջանակ չկա։ Հայաստանում առաջին HIMSS EMRAM գնահատումը ԹԱՀԱ-ն իրականացրել է Էրեբունի բժշկական կենտրոնի հետ 2025 թվականին։
07
Լուծումներ
Հայաստանի առողջապահական համակարգում կիրառվող թվային լուծումներ՝ ազգային համակարգերից մինչև ստարտափներ։
Առկա է
Էլեկտրոնային առողջապահության ազգային համակարգ
Հիվանդանոցային և կլինիկական տեղեկատվական համակարգեր
Լաբորատոր տեղեկատվական համակարգեր
Որակի կառավարում
Պացիենտների հասանելիություն
Առողջապահական տեխնոլոգիական լուծումներ և ստարտափներ
Ցանկը սպառիչ չէ։ Ձեր լուծումը բացակայո՞ւմ է։ Կապվեք մեզ հետ։
08
Ֆինանսավորում
Ինչպես է ֆինանսավորվում թվային առողջապահությունը։
Մասնակի
Բացակայում է
Առանձին բյուջե. Թվային առողջապահության առանձին բյուջետային տող չկա։
Մասնակի
ARMED-ի ծախսեր. ARMED համակարգի համար վճարում են անմիջականորեն բժշկական հաստատությունները։
09
Ներդրողներ
Առողջապահական տեխնոլոգիաներում ներդրումներ կատարող տեղական վենչուրային հիմնադրամներ։
Մասնակի
Հայկական վենչուրային հիմնադրամների հրապարակված ներդրումները առողջապահական ոլորտում։ Հիմնադրամների մեծ մասը չի հրապարակում փուլում իր բաժնեմասը։
Triple S Ventures
- Docus: հեռաբժշկություն և բժշկական երկրորդ կարծիք (2023)։ 250,000 ԱՄՆ դոլար
BigStory VC
Հիմնադրամ՝ 10 մլն ԱՄՆ դոլար, ներդրումներ՝ 150,000–500,000 ԱՄՆ դոլար։
- Docus: նախասերմնային փուլ՝ Formula VC-ի հետ համատեղ։ Գումարը չի հրապարակվել
- SleepDoctor: քնի խանգարումների թվային կլինիկա։ Գումարը չի հրապարակվել
Granatus Ventures
- Endometrics: էնդոմետրիոզի լուծում՝ Հայաստանում գործող թիմով։ Գումարը չի հրապարակվել
- Modicus Prime: ԱԲ որակի վերահսկում դեղագործական արտադրության համար (2024)։ Գումարը չի հրապարակվել
SmartGate VC
- Expper Technologies: Robin ռոբոտ մանկական բուժօգնության համար (2 մլն ԱՄՆ դոլարի սերմնային փուլ, 2022)։ Հիմնադրամի բաժինը չի հրապարակվել
Փակագծերում նշված գումարները ամբողջ փուլի չափն են, ոչ թե հիմնադրամի բաժինը։ Աղբյուրներ՝ Արմենպրես, EVN Report, Asbarez, Berkeley Bakar Labs։
10
Ուղեցույցներ
Թվային առողջապահության կլինիկական և տեխնիկական ուղեցույցներ։
Բացակայում է
Բացակայում է
Ազգային ուղեցույցներ. Թվային առողջապահության ազգային կլինիկական կամ տեխնիկական ուղեցույցներ չկան։
11
Հետազոտություն
Հայաստանում թվային առողջապահության վերաբերյալ գիտական կենտրոններ և հրապարակումներ։
Մասնակի
Առկա է
Գիտական կենտրոն. Հայ-Ռուսական համալսարանում (ՀՌՀ) գործում է Թվային առողջապահության կրթության և հետազոտության կենտրոնը։
Հրապարակումներ՝ ըստ տարիների
2024
Հեռաբժշկության կարգավորում
Telemedicine is now legal in Armenia, how to make it a routine clinical practice?
Ohannessian R, Oganesyan T, Gevorgyan A, Chaltikyan G, Terzan L, Hovhannisyan M. J Public Health Policy. 2024;45(4):799–802.
2021
Պատմություն և ներկա վիճակ
History and current state of digital health, eHealth and telemedicine in Armenia
Chaltikyan GV, Fernandes FA, Khachatryan DG, Essayei L. In: Jordanova M, Lievens F, eds. A Century of Telemedicine: Curatio Sine Distantia et Tempora. 2021.
2015
Կրթություն
Chaltikyan G, Buniatyan V, Vardapetyan H, Avoyan A, Begoyan V, Tiratsuyan S, Saghatelyan T, Mkrtchian H, Aghgashyan R, Shamakhyan S, Buliev I. IFMBE Proceedings, vol 45. Springer; 2015:1008–1011.
2012
Հեռաբժշկական համայնք
Chaltikyan G, Avoyan A, Gasparyan D, Hovhannisyan R, Saghatelyan T, Haroyan A. Telemed J E Health. 2012;18(5):400–402.
12
SWOT վերլուծություն
Թվային առողջապահությունը Հայաստանում․ ուժեղ և թույլ կողմեր, հնարավորություններ և վտանգներ։
Ուժեղ կողմեր
- Թվային առողջապահության պաշտոնական քաղաքական պատասխանատվություն
- Պացիենտի եզակի նույնականացուցիչ (ՀԾՀ) և էլեկտրոնային առողջապահության ազգային համակարգ (ARMED)
- ARMED-ը ներառում է EHR, պատվաստումներ, դեղերի ռեգիստր, էլեկտրոնային ուղեգիր, էլեկտրոնային դեղատոմս և հայտեր, ինչպես նաև պացիենտի հավելված
- Թվային առողջապահական կրթություն՝ կրկնակի դիպլոմով MDH ՀՌՀ-ում, դասընթացներ ԵՊԲՀ-ում և ՀԱՀ-ում
- Ուժեղ ՏՏ ոլորտ և աճող առողջապահական տեխնոլոգիական ստարտափների էկոհամակարգ
- Ակտիվ մասնագիտական համայնք՝ ԹԱՀԱ, ISfTeH-ի ազգային անդամ, ArmDigiHealth
Թույլ կողմեր
- Չկա ազգային խորհուրդ
- 2023 թվականից ի վեր թվային առողջապահության գործող ազգային ռազմավարություն չկա
- Որպես բժշկական սարք ծրագրային ապահովումը և ԱԲ-ն կարգավորված չեն
- Չկա տեղեկատվության փոխանակման ազգային հարթակ, ինչը սահմանափակում է փոխգործունակությունը
- Չկա բուժաշխատողի եզակի նույնականացուցիչ
- Բժշկական հաստատությունների մեծ մասում դեռևս օգտագործվում են թղթային փաստաթղթեր
- Թվային առողջապահությունը ներառված չէ բժշկական մասնագետների հիմնական կրթության մեջ
- Չկան տվյալներ և մոնիթորինգի ազգային շրջանակ
- Հիվանդանոցների թվային հասունության ցածր մակարդակ
- Չկա առանձին բյուջետային տող, ARMED-ի համար վճարում են բժշկական հաստատությունները
- Թվային առողջապահության ազգային ուղեցույցներ չկան
Հնարավորություններ
- Թվային առողջապահությունը և հեռաբժշկությունը Առողջապահության ազգային ռազմավարության 2023–2026 առաջնահերթություններն են
- Ասիական զարգացման բանկի (ADB) աջակցությամբ և տեղական Vickino ընկերության հետ իրականացվող թվային առողջապահության ազգային ծրագիր
- Համընդհանուր առողջապահական ապահովագրության բարեփոխումը պահանջում է ամուր թվային ենթակառուցվածք
- Միջազգային գործընկերներ՝ ԱՀԿ, ISfTeH, եվրոպական համալսարաններ, French Tech
- Հեռաբժշկությունը և ԱԲ-ն՝ մարզերում հասանելիության բարելավման և բժշկական զբոսաշրջության համար
- Տեղական վենչուրային հիմնադրամների և սփյուռքի ներդրումները առողջապահական տեխնոլոգիաներում
- Հայաստանը՝ թվային առողջապահության տարածաշրջանային կենտրոն
Վտանգներ
- Հնարավոր մատակարարից կախվածություն (vendor lock-in)
- Հնարավոր անորոշ կամ չթարմացված կարգավորումներ
- Հնարավոր առողջապահության կիբեռանվտանգության առանձին կենտրոնի բացակայություն
- Հնարավոր կայուն ֆինանսավորման բացակայություն
- Հնարավոր որակյալ տեղական ՏՏ մասնագետների արտահոսք թվային առողջապահությունից այլ ոլորտներ
- Հնարավոր ցածր վստահություն տվյալների գաղտնիության նկատմամբ պացիենտների և մասնագետների շրջանում
Ունե՞ք կարծիք այս վերլուծության վերաբերյալ։ Կապվեք մեզ հետ։
Օգնեք մեզ թարմ պահել այս պատկերը
Ունե՞ք տվյալներ, հրապարակում կամ նախագիծ, որը պետք է ներառենք։ Գրեք մեզ։